ΕΥΝΟΜΙΑΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑ


ΠΕΡΙ ΔΙΚΑΙΟΥ

ALLEGORIE DE LA JUSTICE GAETANO GANDOLFI
ΑΛΛΗΓΟΡΙΑ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ GAETANO GANDOLFI 1760 ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΟΥΒΡΟΥ

Όταν οι Ελληνες φιλόσοφοι αναφέρονται στην έννοια της Δικαιοσύνης δεν την περιόριζαν στο δικανικό σκέλος αλλά ήταν η προϋπόθεση της τελειώσεως της ουσίας του ανθρώπου, η οποία τον καθιστούσε ευδαίμονα, επειδή η ολοκλήρωσή του θα έφερε την ειρήνη και την ευδαιμονία σε όλη την πόλη.
ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ =Η ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΕΣΙΣ
Θεσμική και πρακτική είναι η φύση της Δικαιοσύνης, εφόσον συγκροτεί τους νόμους της Πολιτείας, και καθορίζει τις υποχρεώσεις των πολιτών και τα δικαιώματά τους.
Για να συνυπάρξουν οι άνθρωποι σε οργανωμένες πολιτείεςς είναι ανάγκη να εργάζονται, προσφέροντας τα αναγκαία στο σύνολο. Η δίκαιη κατανομή της εργασίας και τα οφέλη καθώς και οι υποχρεώσεις είναι απαραίτητη προυπόθεση της ευδαιμονίας των ατόμων.

Ο Πλάτωνας, του οποίου ο πυρήνας της πολιτικής σκέψης του είναι η ιδέα της Δικαιοσύνης,θέλησε να ερευνήσει τη φύση της , που τέθηκε ως θεμέλιο της Πολιτείας του και κατέγραψε τη θεωρία του και τις ιδέες του στην «Πολιτεία ή Περί του δικαίου», που αποτελεί ουσιαστικά έναν διάλογο μεταξύ του Σωκράτη και άλλων φιλοσόφων σχετικά με τη φύση της Δικαιοσύνης και άλλων θεμάτων.
Στην Πολιτεία γίνεται σταδιακά μια αναγωγή από την αναγκαία κοινωνία στην άριστη Πολιτεία, την ιδεατή, αυτή που θα έπρεπε να υπάρχει, ώστε το συμφέρον του ατόμου και της πολιτείας να ταυτίζονται σε πνεύμα δικαιοσύνης και αρμονίας. Σχετικά με τη δικαιοσύνη τα θέματα που συζητήθηκαν είναι: οι αρχές της κοινωνικής οργάνωσης, η δικαιοσύνη στην πόλη και το άτομο, η ιδέα του αγαθού ως ύψιστος σκοπός της γνώσης, σύγκριση δικαίου και άδικου βίου, η αθανασία της ψυχής και η ανταμοιβή του δικαίου σε αυτή και την άλλη ζωή, ο εσχατολογικός μύθος του Ηρός.

Ο Σωκράτης προτείνει να το εξετάσουν στο ευρύτερο πλαίσιο μιας πόλης-κράτους, αρχίζοντας με το παράδειγμα θεμελίωσης από την αρχή μιας πόλης, που συγκροτείται σιγά σιγά . Πώς λειτουργεί λοιπόν η Δικαιοσύνη μέσα σ’αυτόν τον ζωντανό οργανισμό, μέσα σε αυτή τη μεγάλη συλλογική ψυχή; Οι συνομιλητές Κέφαλος, ο Πολέμαρχος, ο Θρασύμαχος και ο Γλαύκων,μιλούν και την ορίζουν ως εξής.
Ο Κέφαλος που εκπροσωπεί την παλιά γενιά νομίζει ότι δικαιοσύνη είναι η εντιμότητα στις συναλλαγές. Έτσι ο πλούσιος έχει τη δυνατότητα να είναι δίκαιος, επειδή μπορεί να εξοφλεί τα χρέη του. Ο Πολέμαρχος ισχυρίζεται ότι δικαιοσύνη είναι να αποδίδεις τα ίσα, καλό στο φίλο, κακό στον εχθρό. Παραβλέπει όμως το γεγονός ότι ο φίλος ενδέχεται να είναι άδικος και ο εχθρός δίκαιος. Ο σοφιστής Θρασύμαχος πιο κυνικός θεωρεί ότι το δίκαιο του ισχυρού καθορίζει το τι είναι δίκαιο. Ο Γλαύκων, αντιπροσωπευοντας την αριστοκρατική λογική, θεωρεί τη δικαιοσύνη ως μια υποκριτική κοινωνική σύμβαση που επιβάλλεται από τους πολλούς και αδύνατους για την αυτοπροστασία τους.
Σύμφωνα με τον ορισμό του Σωκράτη ≪τό τά αὐτοῦ πράττειν εἰς ὁ αὐτοῦ ἡ φύσις ἐπιτηδειοτάτη πεφυκυῖα εἴη≫≫, δηλ. ο καθένας οφείλει να πράττει για το κοινωνικό σύνολο εκείνο για το οποίο τον έχει πλάσει η φύση , καθώς ο καθένας πράττει το έργο του και δεν πολυπραγμονεί, τότε η Πολιτεία είναι δίκαιη επειδή κάθε στοιχείο λειτουργεί χωρίς να παρακωλύει τη λειτουργία των άλλων. Ο καθένας πράττει αυτό για το οποίο είναι πλασμένος και καταλλήλως εκπαιδευμένος. Αν όλοι θέλουν να έχουν λόγο και να αποφασίζουν για όλα, τότε θα επικρατήσει το χάος.
«Το τα αυτού πράττειν» είναι εξαιρετικής σημασίας, γιατί είναι το επάγγελμα που επέλεξε το άτομο/πολίτης σύμφωνα με την φύση της ουσίας του και θα έχει την χαρά της δημιουργικής εργασίας, στην οποία θα αφιερώσει τις έμφυτους ικανότητες του, χωρίς να εμπλέκεται σε ξένες αρμοδιότητες τις οποίες δεν γνωρίζει.
Στην πολιτεία ο διαχωρισμός των πολιτών δεν είναι ταξικός, με την σημασία της κληρονομικότητας, ούτε οι περιουσίες δύνανται να υπερβούν το καθορισμένο όριο. Άπαξ όμως γίνει η επιλογή του επαγγέλματος, ο κάθε πολίτης οφείλει να ασχοληθεί με αυτό και μόνο, για να μην υπάρχει αυθαιρεσία και έλλειψη δικαιοσύνης
ΑΡΙΣΤΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ είναι πολιτεία «Δικαίου» και «Παιδείας», το συμφέρον του δίκαιου πολίτη και της δίκαιης πολιτείας ταυτίζεται.

Κάθε άνθρωπος είναι δίκαιος, εφόσον τα τρία στοιχεία (νους, καρδιά, επιθυμίες) που απαρτίζουν την προσωπικότητά του βρίσκονται σε αρμονική συμβίωση. Αν τα άλλα στοιχεία υφαρπάζουν την εξουσία του λογιστικού, τότε επέρχεται η σύγχυση και η καταστροφή. Την ισότητα και ισορροπία διασφαλίζει η Δικαιοσύνη, που απονέμει στον καθένα ό,τι του ανήκει και τον τοποθετεί στη θέση που του αρμόζει, γι΄αυτό είναι ένα είδος αρμονίας των αντιμαχόμενων τάσεων της ψυχής. Και η αρμονία αυτή πηγάζει από το «γνῶθι σαυτόν» και τον συνακόλουθο αυτοπεριορισμό. Αν ο άνθρωπος διερευνήσει τον εαυτό του και αποδεχτεί τα όριά του, τότε η συμπεριφορά του απέναντι στους συνανθρώπους του, στην πόλη , στους θεούς, στη φύση είναι η ορθή.

Εφόσον το όλον, η μεγάλη ψυχή, είναι ισορροπημένη και δίκαιη, και ο μικρόκοσμος, δηλαδή η ατομική ψυχή είναι αρμονική. Το κατώτερο μέρος , τα ένστικτα της, το ἀλόγιστον ή Επιθυμητικόν, που επιδιώκει την εκπλήρωση των βασικών αναγκών τιθασεύεται από το Θυμοειδές. Και τα δύο μαζί υπακούν στο ανώτερο στοιχείο, το Λογιστικόν που ηγεμονεύει∙
Η αντιστοιχία ανάμεσα στα τρία μέρη της ψυχής και στις τρεις τάξεις είναι προφανής.

Για την πραγμάτωση της Πολιτείας ο Πλάτωνας προτείνει κοινωνική ιεραρχία, οικειοπραγία, κοινοκτημοσύνη ,διαχωρισμό της πολιτικής εξουσίας και της οικονομικής δύναμης, κοινογαμία, απόλυτη ισότητα των δύο φύλων, σταθερό αριθμό πολιτών και κλήρων και υποχρεωτική εκπαίδευση.

Την Δικαιοσύνη, το τέταρτο είδος της Αρετής συγκροτεί την πόλη και συνεχίζει σε αδιάσπαστον ενότητα, ώστε να καθίσταται δυνατός και ευδαίμων ο βίος των πολιτών, η Πολιτεία την θέτει ως το ύψιστον στόχο της, ως την εντελέχειάν της.
«……το μεν μέγιστον κακών όσα ίσχει ψυχή εν αυτή, δικαιοσύνη δε μέγιστον αγαθόν…»

Advertisements

One thought on “ΕΥΝΟΜΙΑΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑ

  1. Σύμφωνα με τον Ηράκλειτο, ούτε ο ήλιος δεν μπορεί να υπερβεί τα όρια μέσα στα οποία κινείται. Αν τυχόν και τα υπερβεί, τότε οι Ερινύες, οι βοηθοί της Δικαιοσύνης θα τον βρουν και θα τον επαναφέρουν στην τροχιά του. Ξεφεύγοντας από τα όριά του ο Ήλιος διαπράττει ὕβριν που τιμωρείται αυστηρά. Έτσι λοιπόν και ο άνθρωπος, για να μην διαπράττει αδικία, οφείλει να μην υπερβαίνει τα προσωπικά του όρια. Αν ο ίδιος δεν είναι σε θέση είτε από φιλαυτία είτε από ματαιοδοξία είτε από αδυναμία κρίσης να οριοθετήσει τον τομέα της δραστηριότητάς του, τότε τουλάχιστον θα πρέπει να συμμορφώνεται προς τις υποδείξεις του εμπειροτέρου, του σοφοτέρου, του σωφρονεστέρου.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s