ΠΑΝΗΓΥΡΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ


ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ

Ὁ Ἰσοκράτης γεννήθηκε στην Ἀθήνα το 436 καὶ πέθανε στὴν ἴδια πόλη τὸ 338 Ἔζησε έναν ολόκληρο αἰώνα σε μια ἐποχὴ κρίσιμη για την ελληνική ἱστορία, γεμάτη ταραχὲς και πολέμους. Τα ἕξι πρώτα χρόνια του ήταν ἡ ἐποχὴ που το μεγαλείο της Ἀθήνας μεσουρανούσε, και ο χρυσὸς αἰώνας του Περικλή έφτανε στην ἀκμή του μέχρι που ξέσπασε ο Πελοποννησιακός πόλεμος. Ετσι γεννιούνται μέσα του ἡ ἀβεβαιότητα, η ἀνησυχία καὶ η ἀνάγκη νὰ βρεί την λύση και τον τρόπο νὰ ἀντιδράσει.» ‘

Στο έργο «Πανηγυρικός» ο Ισοκράτης προσπαθεί να πείσει τους Έλληνες να ενωθούν και να πολεμήσουν εναντίον των Περσών και στην αρχή πίστευε ότι μπορούσε η Αθήνα να αναλάβει αυτό το έργο με την ανασύσταση της ηγεμονίας της. Στην παράγραφο 50 αναφέρεται στην προσφορά των Αθηνών στον Ελληνισμό, μία προσφορά Πολεμική, Ηθική, Οικονομική και Πολιτιστική.

«Τοσούτον δ’ απολέλοιπεν η πόλις ημών περί το φρονείν και λέγειν τους άλλους ανθρώπους, ώσθ’ οι ταύτης μαθηταί των άλλων διδάσκαλοι γεγόνασι και το των Ελλήνων όνομα πεποίηκε μηκέτι του γένους, αλλά της διανοίας δοκείν είναι, και μάλλον Έλληνας καλείσθαι τους της παιδεύσεως της ημετέρας, ή τους της κοινής φύσεως μετέχοντας». ( Ισοκράτης, “Πανηγυρικός”, 50 )
Τόσον πολύ η πόλις μας έχει αφήσει πίσω κατά την φρόνηση και τον λόγον όλους τους άλλους ανθρώπους, ώστε οι μαθηταί της να έχουν καταστή διδάσκαλοι των υπολοίπων και να έχη, έτσι, εξυψώσει το όνομα των Ελλήνων εις διάκρισιν υπεροχής πνευματικής και όχι πλέον απλώς του γένους (δίκην, δηλαδή, συμφύτου γνωρίσματος των Ελλήνων, κατά κοινήν αναγνώρισιν), με αποτέλεσμα μάλλον πλέον να καλούνται Έλληνες αυτοί που κυρίως μετέχουν της ιδικής μας (Αθηναϊκής) παιδείας παρά απλώς και συλλήβδην οι του αυτού με ημάς γένους.]
«Τόσο πολύ ξεπέρασε η πόλη μας η Αθήνα τους άλλους ανθρώπους, ώστε οι μαθητές της έγιναν δάσκαλοι των άλλων. Και το όνομα των Ελλήνων δημιούργησε την πεποιημένη εντύπωση να φαίνεται ότι είναι χαρακτηριστικό όχι του γένους, αλλά της διανοίας. Και να αποκαλούνται από τους άλλους όχι από μάς, Έλληνες μάλλον οι μετέχοντες της ημετέρας εκπαιδεύσεως και όχι της κοινής καταγωγής».
Ο Ισοκράτης θέλοντας, επομένως, να επαινέσει τους Αθηναίους τους είπε ότι είχαν φτάσει σε τέτοιο σημείο ακμής που πλέον η έννοια “Έλληνας” είχε ταυτιστεί με αυτούς και τα στοιχεία της ακμής, του πολιτισμού και της παιδείας τους χρησιμοποιούνταν για να περιγράψουν εκείνους που τους έμοιαζαν στον πολιτισμό. Δηλαδή η έννοια Έλληνας δεν ήταν πλέον μόνο εθνολογικός χαρακτηρισμός αλλά κάτι σαν τίτλος τιμής, δηλώνοντας τον πολιτισμένο άνθρωπο. Κάποιος, μπορεί εθνικά να ήταν Έλληνας, αλλά αν ήταν απολίτιστος, να τον έβλεπαν ως βάρβαρο οι σύγχρονοί του, αν και Έλληνα στην καταγωγή.
Οι λόγοι του αποσκοπούσαν στο να μορφώσουν τους μαθητές του, και να τους οπλίσουν με ορθή κρίση, αυτοκυριαρχία και χαρακτήρα σταθερό, δημιουργώντας τους έτσι ως πολίτες έντιμους και αγαθούς. Τους ήθελε ικανούς εις το «νοείν και πράττειν τα δέοντα».

Θερμός υπέρμαχος της ενότητας του Ελληνισμού θεωρούσε όλες τις Ελληνικές πόλεις να απαρτίζουν το ελληνικό έθνος.
Η αδυναμία της Αθήνας πλέον να να επιβληθεί ήταν ολοφάνερη, έτσι τον έστρεψε στην ιδέα ότι μόνο το ισχυρό χέρι ενός μονάρχη θα μπορούσε να τερματίσει τον αλληλοσπαραγμό των πόλεων-κρατών και να εδραιώσει την πολυπόθητη ενότητα των Ελλήνων που θα τους οδηγούσε εναντίον των Περσών, γι΄αυτό ενθάρρυνε τον Φίλιππο και τον παρότρυνε προς την κατεύθυνση αυτή
Πίστευε, δηλαδή, πως ήταν αναγκαίο να συνενωθούν όλοι οι Έλληνες κάτω από τη νέα ισχυρή Μακεδονική ηγεσία, για να εκστρατεύσουν στη συνέχεια εναντίον των κοινών εχθρών τους, των Περσών. Μὲ τὸ λόγο του «Φίλιππος» τὸ 346 π.Χ. καὶ μὲ ἐπιστολὲς ζητάει ἀπὸ τὸ Μακεδόνα βασιλιὰ νὰ γίνει ὁ ἄξιος ἀρχηγός, ποὺ θὰ συμφιλιώσει τοὺς Ἕλληνες και θα τους οδηγήσει ενωμένους στην ἐκστρατεία κατά των Περσῶν
Αποφασιστικὴ για την ολοκλήρωση του λόγου αὐτοῦ στάθηκε ἡ υπογραφή τῆς Εἰρήνης τοῦ Ἀνταλκίδα τὸ 387 π.Χ.,ποὺ παράδινε τὰ ἑλληνικὰ νησιὰ και τα μικρασιατικὰ παράλια στὸν Πέρση βασιλιὰ καὶ ἀναγνώριζε σ’ αὐτὸν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπεμβαίνει στὰ πράγματα της Ἑλλάδας, καταρρακώνοντας ετσι το γόητρο των Ἑλλήνων . Θεωρούσε την Ανταλκίδειο Ειρήνη ταπεινωτική και επαίσχυντη για τους Ελληνες .παρ.117
Οι εμφύλιοι πόλεμοι είχαν αποδυναμώσει τους Έλληνες οι οποίοι δεν μπορούσαν να αντιδράσουν. Μαζί με όλα αυτά, υπήρχε και κάτι άλλο ανησυχητικό. Υπήρχαν μεγάλα πλήθη φτωχών κι ανέργων από διάφορες περιοχές της Ελλάδας, οι οποίοι δεν έβρισκαν δουλειά σαν μισθοφόροι και γυρνούσαν ληστεύοντας τους τόπους που τύχαινε να περνούν

Δημοσιεύει λόγους τον ἕνα μετὰ τον άλλο με κεντρικὸ πυρήνα πάντα το ἰδιο θέμα: προσπαθεῖ νὰ ἐνθουσιάσει τοὺς Ἕλληνες, νὰ κάνει κοινὴ συνείδηση όλων τη δικιά του βαθιὰ πίστη ΤΗΝ ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ. Στέλνει ἀνοιχτὲς ἐπιστολές, για να ξεσηκώσει τὶς ἰσχυρὲς προσωπικότητες της εποχής του. θεωρεῖ σὰν ἀνάγκη της ἐποχῆς του την παρουσία μιας ισχυρής προσωπικότητας, μὲ ἠθικὰ και πνευματικὰ ἐφόδια, Που θα μπορούσε μὲ τὸ κύρος της και με την πειθὼ νὰ επιβάλλει στις πόλεις και στους Ἕλληνες γενικότερα τις σωστὲς λύσεις.

«Η Ελλάς, υπεστήριζε ο Ισοκράτης, αποτελεί ενιαία κοινότηταν φυλετικήν και πολιτιστικήν και όμως σπαράσσεται συνεχώς από τους εμφυλίους πολέμους, οι οποίοι οδηγούν κατ’ ευθείαν εις την φθοράν και την παρακμήν, ενώ απέναντί της στέκουν οι βάρβαροι της Ασίας, φυσικοί και προαιώνιοι εχθροί της, που καλλιεργούν τον εμφύλιον ελληνικόν σπαραγμόν και προκαλούν την ελληνικήν απαθλίωσιν. Μία λοιπόν απομένει οδός σωτηρίας: να παύσει η διχόνοια, να συμφιλιωθούν οι Έλληνες, να συνειδητοποιήσουν πλήρως την φυλετικήν και πολιτιστικήν τους ενότητα και να εκστρατεύσουν εναντίον των βαρβάρων της Ασίας».( Καθ. Κος Θεοδωράτος)

Ο Ισοκράτης πίστευε πως οι Έλληνες ήσαν αυτόχθονες. Σχετικά με την καταγωγή των Ελλήνων, λέει: «….Ταύτην γάρ οικούμεν ούχ εταίρους εκβαλόντες ουδ’ έρημον καταλαβόντες ούδ’ εκ πολλών εθνών μιγάδες συλλεγέντες, αλλ’ούτω καλώς καί γνησίως γεγόναμεν, ώστ’ εξ ήσπερ έφυμεν, ταύτην έχοντες άπαντα τόν χρόνον διατελούμεν, αυτόχθονες όντες καί τών ονομάτων τοίς αυτοίς οίσπερ τούς οικειωτάτους τήν πόλιν έχοντες προσειπείν: μόνοις γαρ ημιν των Ελλήνων την αυτήν τροφόν και πατρίδα και μητέρα καλέσαι προσήκει..» ( , «Πανηγυρικός», 24-25).
«Γιατί εμείς κατοικούμε σ’ αυτήν την πόλη, χωρίς να διώξουμε από εδώ άλλους, ούτε την βρήκαμε έρημη, ούτε έχουμε συγκεντρωθεί μιγάδες από πολλά έθνη, αλλά η καταγωγή μας είναι τόσο καλή και γνήσια, ώστε την γή από την οποία γεννηθήκαμε, την ίδια κατέχουμε χωρίς καμία διακοπή(όλον το χρόνο),επειδή είμαστε αυτόχθονες και μπορούμε να ονομάσουμε την πόλη με τα ίδια ονόματα που δίνει κάποιος στους πλησιέστερους συγγενείς του. Μόνοι εμείς από τους Έλληνες αρμόζει να την ονομάσουμε τροφό και πατρίδα και μητέρα .]
Πίστευε πως οι αλλοδαποί ήταν πλέον σε όλον τον Ελληνικό τόπο, όχι γιατί οι βάρβαροι κατάφεραν να την κατακτήσουν αλλά επειδή οι Έλληνες παράτησαν τις πόλεις τους, και συστήνει στον Φίλιππο να διώξει όλους τους βαρβάρους με φοβέρα και συνάμα να φέρει ευπορία στους Έλληνες.
Γι ΄αυτό και ο Ισοκράτης θεωρείται ο πατέρας του Ελληνικού Έθνους, αφού πρώτος διατυπώνει την ανάγκη της διατήρησης του Έθνους.
Ο Αριστοτέλης στα “Ηθικά Νικομάχεια” μέσα από τον περίφημο ορισμό της “Ενδελέχειας” καθορίζει ότι ο Ισοκράτης είναι συνέχεια μιας μεγάλης αλήθειας.
Η βασική μέριμνα του Ἰσοκράτη είναι η «ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΙΔΕΑ» . Πρέπει νὰ σταματήσουν οἱ πόλεμοι μεταξὺ Ἑλλήνων , γιαὐτό στὸ “περί εἰρήνης”, τους καλεί σε μία κοινή ανάμνηση ενός Ελληνικού παρελθόντος ,η οποία ανάμνηση είναι επίτευγμα των «ευ φρονούντων». Η φρόνηση από το “φρήν” είναι καθαρά Ελληνική λέξη και έχει την σημασία « Νους, έδρα των διανοητικών δυνάμεων της ψυχής, της αντίληψης και της σκέψης,» και έχει σχέση με τη λογική διαμόρφωση κατά τρόπο που μόνο οι Έλληνες οραματίσθηκαν.
Υπεραμύνθηκε της δημοκρατίας, την οποία θεωρούσε ως το ιδανικό πολίτευμα, θλιβόμενος στην μεταμόρφωσή της σε οχλοκρατία.

Η ένωση των Ἑλλήνων δεν ἐπιβάλλεται μόνο γιὰ λόγους ἠθικούς· ἀποτελεῖ μαζὶ ἀνάγκη ἐθνική, κοινωνικὴ καὶ οἰκονομική, και είναι ἡ μοναδικὴ λύση για νὰ σωθεί ὁ Ἑλληνισμός. Η ιστορική αναγκαιότητα και η επιταγή της εποχής που ζούμε με την πλήρη κατάπτωση είναι κάτι περισσότερο από αναγκαίο η ανάδειξη ενός πραγματικού Ηγέτη έτσι όπως μας τον σκιαγραφεί ο ίδιος ο Ισοκράτης στο λόγο του «ΠΡΟΣ ΝΙΚΟΚΛΕΑ «Η εγκράτεια, η σωφροσύνη και η τήρηση του ορθού μέτρου απαραίτητες αρετές ΕΝΟΣ ΗΓΕΤΗ, που θα ενώσει όλους τους Ελληνες»

Advertisements

One thought on “ΠΑΝΗΓΥΡΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ

  1. «Πιστεύω ότι όσοι πριν από μας έθεσαν σε κίνδυνο τη ζωή τους για τη σωτηρία της Ελλάδας, προσέφεραν τις περισσότερες ευεργεσίες και αξίζουν τους μεγαλύτερους επαίνους. Ασφαλώς όμως δεν είναι δίκαιο να ξεχνάμε και όσους έζησαν πριν απ΄ αυτόν τον πόλεμο και είχαν την εξουσία στις δύο πόλεις. Γιατί αυτοί ήταν εκείνοι που προετοίμασαν την επόμενη γενιά και οδήγησαν τους πολίτες στην αρετή και τους έκαναν δύσκολους αντίπαλους για τους βαρβάρους. Γιατί δεν αδιαφορούσαν για τα κοινά ούτε απολάμβαναν τη δημόσια περιουσία σαν να ήταν δική τους, δεν αμελούσαν τις δημόσιες υποθέσεις σαν να ήταν ξένες, αλλά φρόντιζαν γι’ αυτές σαν να ήταν δικές τους και απείχαν όπως πρέπει από αυτά που δεν ήταν δικά τους. Δεν έκριναν την επιτυχία στη ζωή με βάση το χρήμα, αλλά πίστευαν ότι έχει αποκτήσει τον πιο σίγουρο και τον πιο ωραίο πλούτο αυτός που συμβαίνει να πράττει όσα από τα οποία και ο ίδιος θα αποκτήσει καλή φήμη και στα παιδιά του θα αφήσει μεγάλη δόξα. Δεν ζήλευαν ο ένας τις παράτολμες πράξεις του άλλου ούτε έκαναν επίδειξη τόλμης, αλλά θεωρούσαν φοβερότερο να κακολογούνται από τους συμπολίτες τους παρά να πεθάνουν έντιμα για την πόλη τους. Και περισσότερο ντρέπονταν για τα κοινά τους λάθη παρά για τα αποκλειστικά δικά τους.»
    Εδώ ο Ισοκράτης παρουσιάζει τις αρετές που χαρακτήριζαν τη γενιά που έζησε στην Αθήνα και στη Σπάρτη πριν από τους Περσικούς πολέμους. Αυτοί ανέθρεψαν και διαπαιδαγώγησαν με ήθος και υψηλό φρόνημα όσους αντιμετώπισαν την εισβολή των Περσών. Πανηγυρικός 75 -77

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s